Czym jest system p2p

Na wstępie słów kilka o samym systemie. Zgodnie z definicją znalezioną w sieci (Wikipedia) system P2P ( z ang. peer-to-peer – równy z równym) jest to swoisty „model komunikacji w sieci komputerowej, który gwarantuje obydwu stronom równorzędne prawa (w przeciwieństwie do modelu klient-serwer)”.

Oznacza to, iż w sieciach P2P zachowana została równowaga stron – każdy komputer może być jednocześnie i klientem i serwerem. System ten stał się podstawą do bezpośredniej wymiany plików, co z kolei stało się podstawą do licznych procesów sądowych (łącznie z upadkiem np. Napstera). Upowszechnienie technologii P2P doprowadziło do wielu roszczeń prawno-autorskich.

Problem prawa autorskiego

Z uwagi na fakt, iż korzystając z programów P2P można pobierać wszelkie udostępnione przez innych internautów pliki i udostępniać im swoje, powstaje pytanie czy takie działania nie naruszają praw autorskich do tych utworów.

Walka autorów (czy też artystów wykonawców lub wydawców/producentów) z działaniem powodującym wymianę pików w sieci jest z pewnością utrudniona poprzez rozrzucenie serwerów na całym świecie. Co więcej zamknięcie jednego serwera nie powoduje automatycznie zmiany funkcjonalności sieci.

Polecamy: Ochrona majątkowych praw autorskich

W tej sytuacji powstaje pytanie o charakter prawny (z punktu widzenia ustawodawstwa polskiego) ściągania plików z sieci właśnie przy pomocy systemu P2P. W Polsce wykształciła się teoria iż w sytuacji korzystania z sieci P2P można posługiwać się instytucją tzw. dozwolonego użytku prywatnego. Nie wszyscy prawnicy zgadzają się z takim podejściem do tzw. dozwolonego użytku prywatnego- ale o tym w dalszej części artykułu.

Dozwolony użytek utworu a p2p

W tym miejscu trzeba bowiem pokrótce scharakteryzować instytucję dozwolonego użytku osobistego w kontekście P2P.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 pr.aut. „bez zezwolenia twórcy wolno nieodpłatnie korzystać z już rozpowszechnionego utworu w zakresie własnego użytku osobistego. Przepis ten nie upoważnia do budowania według cudzego utworu architektonicznego i architektoniczno urbanistycznego oraz do korzystania z elektronicznych baz danych spełniających cechy utworu, chyba że dotyczy to własnego użytku naukowego niezwiązanego z celem zarobkowym. Przy czym, jak określa ust. 2 w/cyt. artykułu, „zakres własnego użytku osobistego obejmuje korzystanie z pojedynczych egzemplarzy utworów przez krąg osób pozostających związku osobistym, w szczególności pokrewieństwa, powinowactwa lub stosunku towarzyskiego”.

Polecamy: Dozwolony użytek utworów

Kiedy i pod jakimi warunkami można nieodpłatnie korzystać z utworów

Na mocy art. 23 pr.aut. można nieodpłatnie korzystać z utworu, spełniając następujące warunki:

1. Utwór powinien być wcześniej rozpowszechniony (za utwór rozpowszechniony uznaje się utwór, który za zezwoleniem twórcy został w jakikolwiek sposób udostępniony publicznie);
2. Użytkownik może korzystać z pojedynczych egzemplarzy utworu (ma to przeciwdziałać sporządzaniu nieograniczonej ilości kopii utworu) w celu zaspokajania własnych potrzeb;
3. Korzystać z utworu może krąg osób pozostających w związku osobistym,
4. w szczególności powinowactwa, pokrewieństwa lub stosunku towarzyskiego. I o ile jasna jest definicja pokrewieństwa i powinowactwa – co wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - o tyle brak dobrej definicji dla stosunku towarzyskiego. Będzie to więc krąg osób, znających się ze sobą, tworzących trwałe relacja, a nie przypadkowa znajomość – nie będzie to np. spotkanie ad hoc osób, które np. należą do jednego klubu.
5. Zabronione jest korzystanie w ramach użytku osobistego z elektronicznych baz danych mających cechy utworu, chyba że w ramach własnego użytku naukowego oraz, na mocy art.77, z programów komputerowych - bez żadnych wyjątków.

Już przy punkcie pierwszym, w kontekście P2P pojawia się problem. Ustawa bowiem wymaga by utwór był rozpowszechniony tj. udostępniony publicznie, za zezwoleniem twórcy. W przypadku systemu P2P często brak jest wiedzy czy rozpowszechnianie jest legalne. Co więcej, w wielu sytuacjach - np. umieszczania w systemie przedpremierowych produkcji kinematograficznych - możemy domniemywać bezprawności takich działań.

Zgodnie z niektórymi przedstawicielami doktryny (m.in. M. Błeszyński) z dozwolonego użytku w kontekście P2P możemy mówić tylko w przypadku gdy utwór jest rozpowszechniony legalnie tj. za zgodą twórcy. Inni przedstawiciele doktryny (np. E. Traple, J. Chwalba) podkreślają jednak iż „przy obecnej treści przepisów ustawy nie ma miejsca na taką wykładnię. W świetle ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie można mówić o utworze rozpowszechnionym legalnie lub nielegalnie, gdyż albo jest albo nie jest utworem rozpowszechnionym” .

Tu jednak nie kończą się spory w doktrynie gdyż problematycznym jest również interpretacja pojęcia „egzemplarz”. W sieciach P2P mówimy bowiem nie o tradycyjnym egzemplarzu ale raczej o jego zwielokrotnieniach cyfrowych. W przypadku zaś ustawy art.23 pr.aut. stanowi iż użytkownik może korzystać z pojedynczych egzemplarzy. E. Traple uważa iż pojęcie egzemplarza można odnosić także do zwielokrotnień cyfrowych stąd możliwe jest korzystanie z cyfrowej wersji utworu w ramach dozwolonego użytku prywatnego.

Podsumowując niniejsze rozważania – dziś w polskim orzecznictwie brak jest wyroków dotyczących wymiany plików w ramach sieci P2P. Posiłkować się można jedynie głosami doktryny, które często są niejednoznaczne. W przeważającej części przedstawiciele środowisk prawniczych zajmujących się problematyką P2P zwracają uwagę na problemy z właściwą interpretacją art. 23 pr. aut. w kontekście tzw. nowych technologii i korzystania z Internetu.